Ana's Home - Translation

АВТОИМУНИТЕТ:

СТВАРНИ И СИМБОЛИЧНИ САМОУБИСТВА

Дијалог со Жак Дерида -

Интервју со Џована Борадори

Од Филозофијата во доба на терор: Дијалози со Јурген Хабермас и Жак Дерида. (во оригинал: Philosophy in a Time of Terror: Dialogues with Jurgen Habermas and Jacques Derrida. Chicago and London: University of Chicago Press 2003)

БОРАДОРИ: Изгледа дека 11-ти септември (le 11 septembre) е еден голем настан, еден од најважните историски настани чии сме сведоци во животот, посебно за оние од нас кои никогаш не живееле во време на војна. Се согласувате ли?

ДЕРИДА: Le 11 septembre, ко што велите, бидејќи се договоривме да говориме на два јазика, “11-ти септември.“ Ќе треба подоцна да се вратиме на ова јазичко прашање. Исто и на овој чин на именување: еден датум и ништо повеќе. Кога велите „11-ти септември,” веќе цитирате, нели? Ме поканувате овде да говорам со припомнување, ко во наводници, на еден датум или датумирање кое го има обземено јавниот простор и нашите приватни животи веќе пет седмици. Нешто fait date, би рекол со францускиот идиом, нешто го одбележува датумот, датум во историјата; тоа е секогаш она што е највпечатливо, самото влијание на она што најмалку се чувствува, на наизглед непосреден начин, дека е настан кој вистински одбележува, кој вистински остава свој белег, единствен и ко што велат овде, настан „без преседан.” Велам „наизглед непосреден,” бидејќи ова „чувство” е всушност помалку спонтано одошто изгледа: во голема мера е условено, конституирано, ако не всушност и конструирано, циркулирано барем во медиумите со помош на една огромна техно-социо-политичка машина. „Да се одбележи историски ден” претпоставува, во најмала рака, „нешто” да се појави или да се случи за прв и последен пат, „нешто” кое ниту знаеме сеуште како да го идентифицираме, да го одредиме, да го препознаеме или да го анализираме, но кое останува од сега понатаму во незаборав: неизбришлив настан во заедничките архиви на универзалниот календар, т.е., наводно универзален календар, бидејќи ова се – а сакам да инсистирам на ова од почеток – само поставки и претпоставки. Нерафинирани и догматски, или инаку внимателно промислени, организирани, пресметани, стратешки – или сево ова одеднаш. Кажипрстот кој покажува кон овој датум, самиот чин, минималното диктичко , минималистичкиот чин на ова датумирање, исто така означува и нешто друго. Имено, фактот дека немаме можеби концепт или значење на располагање да го именуваме како и да е поинаку ова „нешто” што само што се случи, овој наводен „настан.” Чин на „меѓународен тероризам,” на пример, а ќе се вратиме на ова, е сè друго освен ригорозен концепт кој би ни помогнал да ја сфатиме единственоста на она што ќе се обидеме да го продискутираме. „Нешто” се случи, имаме чувство дека не сме го предвиделе и одредени последици бездруго му следат на ова „нешто.” Но токму ова „нешто,” местото и значењето на овој „настан,” останува неизразиво, како интуција без концепт, како единство без општост на хоризонтот или без хоризонт воопшто, надвор од досегот на јазикот кој ја признава сопствената немоќ и е со тоа се сведува на механичко изговорување на еден датум, бескрајно повторувајќи го, ко некој облик на ритуална инкантација, песна која привикува, новинарска литанија или реторски рефрен што признава дека не знае што зборува. Ние фактички не знаеме што велиме или што именуваме на овој начин: 11-септември, le 11 septembre, 11-ти септември. Краткоста на името (11-ти септември, 9/11) не потекнува само од економска или реторичка нужда. Телеграмата на оваа метонимија – едно име, еден број – укажува на неодредливото со тоа што препознава дека не препознаваме или ниту не познаваме, дека сеуште не знаеме како да го одредиме, дека не знаеме за што зборуваме.

Ова е првиот, неспорен ефект на она што се случи (без разлика дали бил пресметан, добро пресметан или не), токму на 11-ти септември, недалеку од овде: ова го повторуваме, мораме да го повторуваме и уште понужно е да го повторуваме сè додека не знаеме што со тоа се именува, ко да изгонуваме две времиња со еден потег: од една страна, да го отповикаме, ко со магија, самото „нешто,” стравот или ужасот што го вдахнува (бидејќи повторувањето секогаш штити со тоа што ја неутрализира, ја умртвува, ја оддалечува траумата, а ова е вистина и за повторувањето на телевизиските снимки за кои ќе говориме подоцна) и на друга страна, да ја порекнеме, што поблиску можеме до овој јазичен чин и овој израз, сопствената немоќ соодветно да именуваме, да карактеризираме, да го осмислиме нештото во прашање, да го надмашиме само диктичкото на датумот: нешто ужасно се случи на 11-ти септември и на крајот ние ниту знаеме што. Бидејќи, колку и да сме згрозени од насилството, колку искрено и да се грозиме – ко јас и ко сите други – од бројот на мртвите, никој навистина не ќе верува дека ова е сè што се случува на крајот. Ќе се навратам на ова подоцна; сега за сега само се подготвуваме да изречеме нешто.

Во Њу Јорк сум веќе три седмици. Не само што е неможно да не се говори на оваа тема, но чувствувате или ве тера да чувствувате дека е всушност забрането, дека немате право, да започнете друга тема, посебно во јавноста, без да ù се приклоните на оваа обврска, без да направите секогаш по малку слепа алузија на овој датум (а ова веќе беше случајот и во Кина, каде што се затекнав на 11-ти септември). Редовно се потчинував на оваа наредба, признавам; и на некој начин, тоа пак го правам прифаќајќи го ова пријателско интервју со вас, иако се обидувам постојано, надвор од збрката и најискреното соучество, да се повикам на прашања и на „мисла” (покрај другото, вистински политичка мисла) за она што изгледа само што се случи на 11-ти септември, на само неколку чекори од овде, на Менхетен или, не предалеку, во градот Вашингтон.

Секогаш верувам во нужноста од внимание, пред сè, кон овој јазичен феномен, именувањето и датумирањето, кон ова принудно повторување (истовремено реторичко, магично и поетичко). Кон она што оваа принуда означува, преведува, или издава. Не за да се изолираме сами себе во јазикот, ко што некои пребрзи луѓе би сакале да веруваме, туку напротив, за да се обидеме да сфатиме што се случува токму над јазикот и што сè притиска да го повторуваме бескрајно и без да знаеме за што зборуваме, токму она во кое јазикот и концептот се судираат со сопствените граници: „11-ти септември, September 11, le 11 septembre, 9/11.”

Мора да се обидеме да дознаеме повеќе, да си дадеме време и да се држиме за сопствената слобода, за да почнеме да размислуваме за првичниот ефект на овој таканаречен настан: од каде ни се упатува оваа заканувачка наредба? Како сме ù потчинети? Кој или што ја издава оваа заканувачка наредба (некои ова веќе би го нарекле тероризирачки ако не и терористички императив): именувај, повторувај, преименувај „11-ти септември,” „le 11 septembre,” дури и да не знаеш сеуште што зборуваш и сеуште не размислуваш на што се однесуваат вака твоите зборови. Се сложувам со вас: несомнено, ова „нешто,” „11-ти септември,” „се чини дека е еден голем настан.” Но што ни се чини овде? И настан? А посебно едено „голем настан”? Да ве држам за збор – или за зборовите - ќе нагласам повеќе од една предострожности. Ова ќе го сторам во навидум „емпиристички” стил, иако ќе се трудам да го надминам емпирицизмот. Непорекливо е, ко што еден емпирицист од осумнаесетиот век би рекол, дека постои „впечаток,” впечаток на нешто што би се нарекло на англиски – а ова не е случајност – „голем настан.” Инсистирам овде да говориме на англиски јазик, бидејќи тоа е јазикот на кој говориме овде во Њу Јорк, иако не е ниту ваш ниту мој јазик; но, инсистирам и поради тоа што наредбата доаѓа пред сè од место каде што англискиот доминира. Не го велам ова бидејќи метата беа Соединетите Држави, погодени, или повредени на сопствена почва за прв пат во текот на скоро две столетија – од 1814, да бидам поточен – но поради тоа што светскиот поредок кој се почувствува како мета со ова насилство е доминиран претежно од англо-американскиот идиом, еден идиом кој е неодделиво сврзан со политичкиот дискурс што доминира врз светската сцена, со меѓународното право, дипломатските институции, медиумите и најголемата технолошко-научна, капиталистичка и воена сила. А ова е сосема прашање на сеуште енгиматската, но сеуште критичната суштина на оваа хегемонија. Под критична, мислам воедно одлучна, потенцијално одлучувачка, решавачка и во криза: денес поранлива и повеќе од секогаш под закана.

Без разлика дали овој „впечаток” е оправдан или не, сам по себе е еден настан, никогаш да не го забораваме ова, посебно кога е, иако на сосем различни начини, еден прав глобален ефект. „Впечатокот” не може да се оддели од сите афекти, толкувања и реторика кои воедно го рефлектираа, го приопштија и го „глобализираа,” од сè што исто така и најпрво го формира, го создаде и го овозможи. „Впечатокот” така му наликува на „самото нешто” кое го предизвикало. Иако таканареченото „нешто” не може да се сведе на него. Настанот е сочинет од самото „нешто” (она што се случува или настанува) и впечатокот (самиот воедно „спонтан” и „контролиран”) што таканареченото „нешто” го дало, оставило или направило. Би можело да се каже дека впечатокот е „информиран,” во обете значења на зборот: еден доминантен систем му има дадемо форма и оваа форма е пропуштена низ една организирана информациска машинерија (јазик, комуникација, реторика, слика, медиум, итн.). Овој информациски апаратус е во самата своја основа политички, технички, економски. Но ние можеме и, верувам, мораме (а оваа должност е воедно и филозофска и политичка) да разлачуваме помеѓу претпоставените сирови факти, „впечатокот,” и толкувањето. Се разбира, скоро е невозможно, сфаќам, да се разлачи помеѓу „сировите” факти и системот кој ги создава „информациите” за нив. Но нужно е да ја доведеме анализата најдалеку што можеме. Да се создаде еден „голем настан” е, жално да се каже, недоволно и ова е вистина веќе некое време, да се предизвика смрт на околу четири илјади луѓе, посебно „цивили,” за само неколку секунди со посредство на таканаречена напредна технологија. Бројни примери можат да се изведат од светските војни (оти вие посочивте дека овој настан им изгледа дури и позначаен на оние кои „никогаш не преживеале светска војна”), а исто и од после овие војни, примери на квази-инстантни масовни убиства кои не биле забележани, протолкувани, чувствувани и претставени како „големи настани.” Тие не задале „впечаток,” барем не секому, дека се незаборавни катастрофи.

Мораме да се запрашаме зошто е ова случајот и да разлачиме помеѓу два „впечатока.” Од една страна, сочувство со жртвите и индигнација од усмртувањата; тагата и осудувањето треба да ни бидат без граници, безусловни, неотповикливи; тие се одговор на еден непореклив „настан,” над сите симулакруми и сета можна виртуелизација; тие одговараат со нешто што може да се нарече срце и одат директно во срцето на настанот. Од друга страна, протолкуваниот, толкувачкиот, информираниот впечаток, условеното вреднување кое чини да веруваме дека ова е еден „голем настан.” Верувањето, феноменот на доверба (кредит, кредибилитет) и акредитација, конститутира суштинска димензија на вреднувањето, на датумирањето, навистина, на компулсивната инфлација на она за кое зборувавме. Разлачувајќи го впечатокот од верувањето, продолжувам ко да го привилегирам англискиот емприцизам, на кој би грешеле да му се спротивствуваме овде. Сите филозофски прашања остануваат отворени, освен ако тие не се отвораат сами на некој можеби нов и оригинален начин: Што е впечаток? Што е верување? А посебно: што е еден настан кој заслужува вакво име? И „голем настан,” т.е., таков што е всушност повеќе од „настан,” повеќе всушност „настан” од кога и да е? Настан кој би ја сведочел, на примерен или хиперболичен начин, самата суштина на еден настан или дури и на настан над суштината? Оти би можел ли еден настан кој сè уште ù се прилагодува на некаква суштина, на закон или на вистина, навистина на концепт за настан, воопшто да биде голем настан? Еден голем настан треба да биде толку непредвидлив и превратлив што ќе го вознемири хоризонтото на концептите или на суштината на чија основа ние го препознаваме настанот како таков. Токму затоа сите „филозофски” прашања остануваат отворени, можеби и над самата филозофија, веднаш штом се работи за размислување за настанот.

БОРАДОРИ: Мислиш „настан” во смисла на Хајдегер?

ДЕРИДА: Несомнено, но, интересно, во онаа мера во која мислата за Ereignis во Хајдегер не би била свртена само кон апропријација на сушното (eigen), туку кон одредена експропријација која самиот Хајдегер ја именува (Enteignis). Проживувањето на настанот, она кое што во проживувањето или во макотрпното искуство (ордеал) едновремено и му се отвора и му пружа отпор на искуството, е, ми се чини, една не-апропријативност на она што доаѓа или се случува. Настанот е она што доаѓа и, при своето доаѓање, доаѓа да ме изненади, да го изненади и попречи разбирањето: настанот е пред сè она кое прво не го разбирам. Подобро, настанот е пред сè она кое не го разбирам. Се состои од она, она дека не разбирам. Она што не го разбирам и пред сè она дека не разбирам, фактот дека не разбирам: меото неразбирање. Тоа е границата, воедно внатрешна и надворешна, на која би сакал овде да инсистирам: иако искуствоот на настанот, начинот на кој влијае на сите нас, повикува на акт на апропријација (разбирање, препознавање, идентификација, опис, одредување, толкување на основа на коризонтото на очекување, знаење, именување, итн.), иако овој акт на апропријација е несводлив и неизбежен, не постои настан вреден на вакво име освен ако оваа апропријација не снемогне на некоја граница или меѓа. Граница , меѓутоа, ниту со фронт ниту со конфронтација, таква на која неразбирањето не налетува главечки, бидејќи не зазема цврст облик: таа избегнува, останува нејасна, отворена, неодредена, неодредлива. Од каде што доаѓа неапропријативноста, непредвидливоста, апсолутното изненадување, неразбирањето, ризикот на погрешно сфаќање, непредвидената новина, чистата сингуларност, отсуството на хоризонт. Ако ја прифатиме оваа минимална дефиниција на настанот, минимална но двојна и парадоксална, дали би можеле да тврдиме дека „11-ти септември” сочини настан без преседан? Непредвидлив настан? Единствен настан во секој поглед?

Ништо не е помалку сигурно. Не беше невозможно да се предвиди напад на американска територија од страна на оне таканаречени „терористи” (ќе мораме да му се вратиме на овој збор, кој е толку многузначен и политички преполнет), на мошне осетлива, спектакуларна, крајно симоблична зграда или институција. На страна градот Оклахома (каде што напаѓачот, ќе речат, дојде од Соединетите Американски Држави, иако и ова беше случај на „11-ти септември”), веќе имаше еден бомбашки напад на Кулите-близначки пред неколку години и последиците на овој напад остануваат денешен проблем бидејќи препотставените автори на ова „терористичко” дело сè уште се во притвор и во процес на судење. И имаше уште толку многу други напади од истиот вид, вон американска територија но против американските „интереси.” И потоа тука се забележливите неуспеси на ЦИА и ФБИ, овие две антени на американскиот организам кои требаше да ги предвидат нападите, да одвратат токму вакво изненадување. (Дозволете ми само да споменам, оти само што ја спомнав „американската национална територија” и американските „интереси,” дека „11-ти септември” открива, или всушност потсетува, дека од безбројни причини би имале вистински потешкотии при дефинирањето на ригорозните граници на овие „нешта,” „национална територија” и „американски интереси.” Каде завршуваат денес? Кој има право да го одговори ова прашање? Само американските граѓани? Само нивните сојузици? Можеби токму овде би досегнале до самото дно на проблемот – и до една од причините зошто би ни било тешко да препознаеме дали ова овде е, stricto sensu, каде и кога, еден настан?)

Да ја прифатиме, сепак, таа хипотеза и да продолжиме бавно и стрпливо во разговорот за ова ко да е „настан.” На крајот, секогаш кога нешто се случува, дури и во најбаналното секојдневно искуство, има нешто од настанот и од единствената непредвидливост во него: секој миг означува настан, сè што е „друго” исто така, и секое раѓање и секоја смрт, дури и најблагата и „најприродната.” Но дали би требало да кажеме тогаш, да ве цитирам, дека 11-ти септември беше „голем настан”? Иако зборот „голем” сугерира висина и величина, вреднувањето не може да биде само квантитативно, прашање на величината на кулите, нападнатата територија или бројот на жртвите. Знаете, секако, дека мртвите не се бројат на ист начин од еден крај на земјата до друг. Наша должност е да си го припоменеме ова, без и најмалку да ја ублажиме нашата жал за жртвите од Кулите-близначки, нашиот ужас или гнев во очи на овој злостор. Наша должност е да си приспомнеме дека брановите на шок создадени од вакви убиства не се никогаш чисто природни и спонтани. Тие зависат од една сложена машинерија која вклучува историја, политика, медиуми, итн. Без разлика дали говориме за психолошка, политичка, полициска или воена реакција или одговор, мораме да го признаеме очигледното – воедно квалитативно и квантитативно: за Европа, за Соединетите Американси Држави, за нивните медиуми и нивното јавно мнение, квантитативно споредливи убиства, или дури и оние побројни, било непосредни или посредни, никогаш не предизвикуваат таква интензивна бура на реакции кога се случуваат вон европскиот или американскиот простор (Камбоџа, Руанда, Палестина, Ирак, итн.). Она што се чини ново и „големо” не е ниту употребеното оружје: авиони да се уништат згради полни со цивили. За жал, нема потреба да се навраќаме на бомбардирањата за време на Втората светска војна, на Хирошима и Нагасаки, за да најдеме безбројни докази за ова. Најмалку што можеме да кажеме за ваквите агресии е дека, било според квантитативни или други мери, не биле инфериорни во опсегот во однос на „11-ти септември.” И Соединетите Американски Држави не биле секогаш, да се искаже на литотички начин, на страна на жртвите.

Така, мораме да бараме инакви објасненија – значајни и квалитативни објасненија. Пред сè, без разлика дали е некој сојузник на САД или не е, без разлика дали човек се согласува или не со она што остана како повеќе или помалку конзистентна политика од една во друга Администрација, никој, мислам, не би бил против очигледниот факт кој го одредува хоризонтот на „светот” од она што се нарекува крајот на Студената војна (а ќе треба да го протолкуваме ова, таканаречениот крај на Студената војна, од неколку различни перспективи, а тоа и ќе го сторам подоцна, само сега за сега дозволете ми да спомнам дека „11-ти септември” е исто така, сепак, и на повеќе начини, далечен ефект на самата Студена војна, пред нејзиниот „крај,” од времето кога САД обезбедуваше обука и оружје, не само за Авганистан, за непријателите на Советскиот Сојуз, кои сега станаа непријатели на САД). Очигледниот факт е дека од „крајот на Студената војна” она што би се нарекло светски поредок, во сопствената релативна и несигурна стабилност, зависи во голема мера на цврстината и сигурноста, на довербата во американската моќ. На секое ниво: економско, техничко, воено, во медиумите, дури и на нивото на дискурсивна логика, на аксиоматиката која ја поддржува законодавната и дипоматската реторика ширум светот, а на тој начин и на меѓународното право, дури и кога Соединетите Држави го кршат тоа право без да престанат да се залагаат за неговите принципи. Оттаму, да се дестабилизира оваа супер-моќ е да се ризикува дестабилизацијата на сиот свет, вклучувајќи ги и непријателите на Соединетите Држави. Што е тогаш под закана? Не само голем број на сили, моќи или „нешта” кои зависат, дури и за прогласените противници на Соединетите Држави, од поредокот кого во поголема или помала мера го гарантира оваа супер-моќ; и уште порадикално (а оваа поента би ја нагласил), системот на интерпретација, аксиоматиката, логиката, реториката, концептите и вреднувањата кои би требало да ни дозволуваат да разбираме и прецизно да објасниме нешто како „11-ти септември.” Сега зборувам за дискурсот кој, на продорен и преплавувачки начин, станува акредитиран во светскиот јавен простор. Она што се легитимизира во доминантниот систем (комбинација на јавно мнение, медиумите, реториката на политичарите и претпоставениот авторитет на сите оние кои, преку различни механизми, говорат или имаат дозвола да говорат во јаниот простор) се така нормите впишани во секоја навидум значајна реченица што може да се конструира со лексиконот на насилството, агресијата, криминалот, војната и тероризмот, со претпоставената разлика помеѓу војната и тероризмот, со почит кон суверенитетот, националната територија и сл. Дали тогаш она што беше допрено, повредено или трауматизирано со овој двоен судар беше само едно или друго одредено нешто, едно „што” или „кој,” згради, стратешки урбани структури, симболи на политичка, воена или капиталистичка моќ, или значителен број на луѓе од многу различни потекла кои живеат на една национална територија која остана толку долго недопрена? Не. Не беше само сето тоа, туку можеби токму, низ сето тоа, концептуалниот, семантичкиот и, би можело да се каже, и херменевтичкиот апаратус што ќе можеше да овозможи да се предвиди, протолкува, опише, да се говори и именува „11-ти септември” – и правејќи го тоа, да го нетурализира трауматизмот и да го прифати преку „чинот на ожалување.” Ова што овде го сугерирам може да се чини апстрактно и претерано зависно на она што личи на едноставна концептуална или дискурсивна активност, прашање на знаењето; ко да сум всушност задоволен со тоа да кажам дека она што е ужасно во однос на „11-ти септември,” она што останува „бескрајно” во оваа рана, е дека ние не знаеме што е тоа и така не знаеме како да го опишеме, идентификуваме или дури и да го именуваме тоа. И ова е она што всушност го велам. Но за да покажам дека овој хоризонт на незнаење, овој нехоризонт на знаење (немоќта да се разбере, да се препознае, познае, идентификува, именува, опише, предвиди) е било што освен апстрактен и идеалистички, ќе треба да говорам повеќе. И, токму, поконкретно.

Ќе го направам ова во три моменти, двапати со обѕрнување кон она што се нарекува „Студената војна,” крајот на „Студената војна” или „рамнотежа на теророт.” Сиве три момента или серии на аргументи се во склад со истата логика. Истата логика која на друго место предложив да ја прошириме без ограничувања во облик на ненаклонет закон: оној кој го регулира секој автоимунитарен процес. Како што знаеме, автоимунитарен процес е она чудно однесување кога едно живо битие, на квази-самоубиствен начин, „самото” работи на уништувањето на сопствената заштита, да се имунизира себе против „сопствениот” имунитет.

Прв момент, прв автоимунитет. Рефлекс и рефлексија. Студената војна во умот.

Далеку надвор од Соеднитете Држави, сиот свет се чувствува нејасно под влијание на престап кој не е претставен само како престап без преседан во истоирјата (првата повреда на националната територија на САД во скоро два века, или барем таква е вообразбата која преовладуваше така долко), туку престап од нов вид. Но кој вид? Пред да го одговорам ова прашање, дозволете да го споменам уште еднаш очигледното: овој престап ја повредува територијата на една земја која, дури и во очите на нејзините непријатели и посебно од крајот на така-наречената „Студена војна,” игра навистина суверена улога помеѓу суверените држави. И со тоа, улогата на гарантор или чувар на целиот светски поредок, кој во принцип и како крајна инстанца треба да осигурува доверба воопшто, кредит во смисла на финансиска трансакција, но исто така и довербата која им се дава на јазиците, знаењата, политичките или дипломатски трансакции. Соединетите Држави го држат овој кредит, кој на сите – вклучително со оние кои се обидуваат да го уништат – им треба, а го покажува не само со своето богатство и технолошко-научна и воена моќ, туку исто така, истовремено, преку својата улога на арбитар во сите конфликти, преку своето доминанто присуство во Советот на Безбедност и во толку други меѓународни институции. Дури и кога – па и со неказнивост – не го почитува ниту духот ниту словото на овие институции и нивните резолуции. Соединетите Држави сепак го задржуваат правото да акредитираат пред светот одредено само-претставување: тие го претставуваат крајното претпоставено единство на сила и закон, на великите сили и дискурсот на законот.

Но тука е и првиот симптом на самоубиствен автоимунитет: не само почвата, т.е., буквалната фигура на темелот или втемелувањето на оваа “сила на закон,” се гледа изложена на агресија, туку и агресијата чија што е цел (целта изложена токму на насилство, но исто така “во круг,” на сопствените камери во личен интерес) доаѓа ко од внатре, од сили кои навидум се без сопствена сила, но се способни да најдат средства, со измама и употреба на високо-технолошко знаење, да овладеат американско оружје во американски град на теренот на американски аеродром. Имигрирани, обучени, подготвени за нивното дело во Соединетите Држави од Соединетите Држави, овие грабнувачи инкорпорираат две самоубиства во едно: нивното сопствено (а човек секогаш ќе биде без одбрана во очи на самоубиствена, автоимунитарна агресија – и ова е она што најмногу тероризира), но исто и самоубиството на оние кои ги добродошле, наоружале и обучиле. Оти да не заборавиме дека Соединетите Држави ефективно им го отворија патот и ги консолидираа силите на „противникот” со тоа што обучија луѓе како “бин Ладен,” кој овде би бил највпечатливиот пример, а најпрво со создавање на политичко-воени околности кои би оделе во корист на нивното појавување и на нивните измени во сојузништво (на пример, сојузот со Саудиска Арабија и други арапски муслимански земји во текот на својата војна против Советскиот Сојуз или Русија во Авганистан – иако може без крај да се множат примери на овие самоубиствени парадокси).

Двојно самоубиствена, оваа сила ќе се беше прилагодила со исклучителна економија (максимално количество за безбедност, на подготовки, на техничка умешност, на разорна моќ, со минимум на позајмени средства!). Ќе целеше и ќе го беше погодила срцето или, подобро, симболичната глава на доминантниот светски поредок. Токму на нивото на главата (cap, caput, capital, Capitol), ова двојно самоубиство ќе допреше две места и симболични и оперативно суштински за американскиот корпус: економското место или главната „глава” на светскиот главен град (Светскиот Трговски Центар, самиот архетип на родот, бидејќи постојат – и под исто име – СТЦ-и на многу места во светот, на пример, во Кина) и стратешкото, военото и административното место на американскиот капитал, главата на американското политичко претставништво, Пентагон, недалеку од Капитолот, седиштето на Конгресот.

Говорејќи овде за Капитолот, веќе преминувам на вториот аспект на истиот „настан,” на она што би можело да сочини еден „голем настан.” Во прашање повторно е автоимунитарен терор, и повторно, на „Студената војна,” на она што избрзано се нарекува нејзин „крај” и на она, од гледна точка на Капитолот, што може да биде полошо од Студената војна.

Втор момент, втор автоимунитет.

Рефлекс и рефлексија. Полошо од Студената војна.

Што е трауматски настан? Пред сè, кој и да е настан достоен за вакво име, дури и ако е „среќен” настан, има нешто во себе нешто трауматизирачко. Еден настан секогаш нанесува рана во секојдневниот тек на историјата, во вообичаеното повторување и очекување на сето искуство. Трауматски настан не е само означен како настан од страна на помнењето, дури и ако е несвесно, на она што се случило. Велејќи го ова, се чини дека одам спроти очигледното, имено, дека настанот е врзан за присуство или за минатото, со случувњето на она што се случило, еднаш и засекогаш, на непореклив начин, така што принудата за повторување која може да следи само ќе го репродуцира она што веќе се случило или било создадено. Сепак, верувам дека мораме да ја искомплицираме оваа схема (дури и да не е сосема погрешна); мора да ја ставиме под прашање нејзината „хроно-логија,” т.е., мислата и редот на темпорализација кои се чини ги подразбира. Мораме одново да размислиме за темпорализацијата на трауматизмот ако сакаме да разбереме на кој начин „11-ти септември” личи на „голем настан.” Оти раната останува отоврена со нашиот ужас пред иднината, а не само минатото. (Самата вие, фактички, го дефиниравте овој настан во однос на идинината во своето прашање; вие веќе очекувавте, говорејќи за „еден од најважните историски настани кои ќе ги сведочиме во нашето време.”) Болките на овој настан имаат свој трагичен корелат не во она што сега се случува или што се случило во минатото, туку злокобни знаци за нешто што се заканува да се случи. Иднината е она што ја одредува не-апропријативноста на настанот, не сегашноста или минатото. Или најмалку, ако е сегашноста или минатото, тоа само до толку колку што го носи на своето тело ужасниот знак на она што би можело или можеби ќе се случи, кое ќе биде полошо од било што претходно се случило.

Дозволете ми да појаснам. Говориме за траума, и со тоа за настан чија темпоралност не произлегува ниту од сега што е сегашност ниту од сегашност која е мината, туку од едно не-претставливо кое ќе дојде (а’ venir ) . Оружјето повредува и засекогаш остава отворена несвесна лузна; но ова оружје е застрашувачко оти доаѓа од она ќе-дојде, од иднината, една иднинта која толку радикално доаѓа што дури ù се спротивставува на граматиката на идното време. Замисли дека на Американците, и преку нив, на сиот свет, да им било кажано: ова што само што се случи, спектакуларното уништување на двете кули, театралните но невидливи смрти на илјади луѓе за само неколку мига, е грозно нешто, ужасно злодело, прекумерна болка, но сè се заврши, нема повторно да се случи, никогаш нема да има нешто толку грозно или погрозно од тоа. Претпоставувам дека ожалувањето ќе беше возможно за релативно кратко време. Дали на наш срам или радост, сè брзо ќе се вратеше на својот вообичаен тек во обичната историја. Ќе се говореше за делата на ожалување и ќе се завртеше страницата, ко често што се прави, а се прави толку многу полесно кога доаѓа од нешта кои се случуваат другаде, далеку од Европа и од Америките. Но воопшто не се случи така. Постои трауматизам без овозможено ожалување кога злото доаѓа од можноста да дојде најлошото, да дојде повотрувањето – иако полошо. Иднината го создава трауматизмот, ќе-дојде, заканата на најлошото кое доаѓа, а не агресија која „завршила и е готова.” Она што се случи, иако не беше кажано со потребната јасност – и со добра причина – е дека, во иднина и засекогаш, заканата која е назначена со овие знакови може да биде полоша од сите други, полоша дури, а ова ќе го појасниме подоцна, од заканата која ја организираше таканаречената „Студена војна.” Заканата од хемиски напад, или бактериолошки напад (сетете се дека во текот на седмиците веднаш по 11-ти септември се мислеше дека ова и се случува), а посебно заканата од нуклеарен напад. Иако доста малку се кажа за ова, одговорните во Администрацијата и во Конгресот брзо преземаа потребни мерки да обезбедат преживување на една уставна држава под нуклеарен напад врз Вашингтон, главата на државата и Конгресот (Пентагон, Белата куќа и зградата на Капитолот). Некои претставници во Конгресот го обзнанија ова во тек на една снимена јавна дебата која случајно ја видов овде: од сега натаму, главите на државата (претседател, пот-претседател, членовите на кабинетот и на конгресот) нема да се собираат на исто место во исто време, на пример, со обраќањето на Состојба на Унијата (State of the Union, ориг.). Ова сугерира дека „големиот настан” на „11-ти септември” не би се состоел од мината агресија, сеуште присутна и ефективна. Х ќе се трауматизираше (Х? Кој или што е Х? Ништо помалку од „светот,” далеку надвор Соединетите Држави, или во секој случај, можноста на „светот”), но трауматизиран не во сегашноста или од сеќавањето на нешто што ќе беше една мината сегашност. Не, трауматизиран од непретставливата иднина, од отворената закана на агресија способна да удри – бидејќи никогаш не се знае – по главата на суверената национална држава par excellence.

Зошто оваа закана се сигнализира со „крајот на Студената војна”? Зошто е полоша од самата „Студена војна”? Како формирањето на арапско-муслиманските терористички мрежи опремени и обучени во текот на Студената војна, оваа закана ја претставува резидентната последица и на Студената војна и на нејзиното надминување. Од една страна, поради пролиферацијата на нуклеарно оружје сега вон контрола, тешко е да се мерат степените и облиците на оваа пролиферација, исто како што е тешко да се одреди одговорноста за пролиферацијата, тема која не можеме овде да ја проследиме. Од друга страна, а овде го допираме она што е полошо од Студената војна, не може повеќе да постои рамнотежа на терор, оти нема веќе дуел или пат-позиција помеѓу две моќни држави (САД, СССР) вмешани во теорија на играта во која обете држави се способни да ја неутрализираат нуклеарната моќ на другата преку реципроцитативна и организирана проценка на взаемниот ризик. Од сега натаму, нуклеарната закана, „тоталната” закана, веќе не доаѓа од страна на некоја држава, туку од страна на анонимни сили кои се апсолутно непредвидливи и непресметливи. А бидејќи оваа апсолутна закана ќе се отстранеше со крајот на Студената војна и со „победата” на американскиот камп, бидејќи таа му се заканува на она што демек треба да го одржува светскиот поредок, така самата можност на еден свет или на каков и да е светски обид (мондиализација) (меѓународно право, светски пазар, универзален јазик, итн.), што се ризикува со оваа ужасна автоимунитарна логика е ништо помалку од постоењето на светот, на самото светско. Нема повеќе никакво ограничување за оваа закана која и ги бара своите претходници или ресурси во долгата историја на Студената војна, и сепак делува бескрајно поопасна, поужасна, позастрашувачка од Студената војна. И има, всушност, безброј знаци дека оваа закана го забрзува и потврдува крајот на Студената војна, го забрзува најнеочигледното помирување на два еднакво застрашени непријатели. Кога Буш и неговите соработници ја обвинуваат „оската на злото,” би требало и да се насмевнеме и да се повлечеме од религиските конотации, детинските стратагеми, обскурантистичките мистификации на ваквата надуена реторика. А сепак постои, всушност, и од секој агол, асполутно „зло” чија закана, чија сенка, се шири. Апсолутно зло, апсолутна закана, бидејќи она што се става на ризик не е ништо помалку од мондијализацијата или светското движење на светот, животот на земјата и надвор од неа, без исклучоци.

Но, и овде лежи уште еден парадокс, дури и ова да е всушност коренот на „теророт” на кој „тероризмите” играат, дури и овој терор да е најголемото зло, дури и ако го допира геополитичкото несвесно на секое живо битие и остава таму неизбришиви траги, дури и ова да е она до кое се обидуваме да стигнеме со разговоров, како што вие тукушто сторивте и како што толку често се прави со „11-ти септември” како „велик настан,” бидејќи тој е првиот (свесно-несвесен) знак на овој апсолутен терор, тогаш, истовремено, поради анонимната невидливост на непријателот, поради неодредениот корен на теророт, бидејќи не можеме да му дадеме лице на таков терор (поединец или држава), бидејќи не знаеме што е настан од или за несвесното (иако мораме бездруго да го земеме во предвид), најлошото може едновремено да се чини без супстанца, бегливо, лесно, и така се чини дека е порекнато, потиснато, дури и заобравено, подредено како само еден настан од многуте, еден од „великите настани,” ако сакате, во долгиот ланец на минати и идни настани. Сепак, сиве напори да се ублажи или неутрализира влијанието на трауматизмот (да се порекне, потисне, или заборави, да се надмине) се само мноштво очајни обиди. И мноштво автоимунитарни движења. Кои ја создаваат, ја измислуваат и потхрануваат самата монструозност која тврдат дека ја надмашуваат.

Она што никогаш не ќе се препушти на заборавот е, така, ова перверзно влијание на самата автоимунитарност. Оти знаеме дека потиснувањето, и во своето психоаналитичко и политичко значење – дали е тоа преку полицијата, војската или економијата – завршува со создавање, умножување и обновување на самото она што сака да го обезоружа.

Трет момент, трет автоимунитет.

Рефлекс и рефлексија. Ѓаволскиот круг на репресијата.

Не може да се рече дека човештвото е без одбрана пред заканата од ова зло. Но мора да препознаеме како одбраната и сите облици на она што се нарекува, со два еднакво проблематични збора, „војна против тероризомот, работат да ги регенерираат, на долгорочен или краткорочен план, причините на злото кое тврдат дека го искоренуваат. Без разлика дали говориме за Ирак, Авганистан или дури и Палестина, „бомбите” никогаш не ќе бидат доволно „умни” да ги попречат жртвите (воени и/или цивилни, уште една дистинкција која станува сè помалку сигурна) да одговорат, лично или преку прокси, на начин кој овие лесно ќе можат потем да го претстават како легитимна освета или како конратероризам. И така ad infinium...

За љубов на вистината и бидејќи анализата тоа го бара, разлачив три автоимунитарни терори. Но во стварноста овие три извори на терор се неразлачиви; се поткрепуваат и се пре-одредуваат меѓусебно. На крајот на краиштата, тие се едно исто, во перцептивната „стварност” и посебно во несвесното – која не е најнестварната од стварностите.

БОРАДОРИ: Без разлика дали 11-ти септември е или не е настан со големо значење, каква улога гледате за филозофијата? Дали може филозофијата да ни помогне да го разбереме она што се случи?

ДЕРИДА: Ваков „настан” сигурно бара филозофски одговор. Подобро, одговор кој ги става под прашање, на најтемелното ниво, најдлабоко навлезените концепциски претпоставки во филозоскиот дискурс. Концептите со кои овој „настан” најчесто се опишува, се именува, се категоризира, се производи на „догматскиот дремеж” од кој само нови филозофски рефлексии можат да нè разбудат, рефлексии врз филозофијата, најзабележително врз политичката филозофија и нејзиното наследство. Дискурсот кој преовладува, во медиумите и во официјалната реторика, се потпира прерадо на прифатени концепти како „војна” или „тероризам” (национален или интернационален).

Критичко читање на Шмит, на пример, би се покажало мошне корисно. Од една страна, да се следи Шмит колку е можно повеќе во разлачувањето на класична војна (директна и декларирана конфронтација помеѓу две непријателски држави, согласно долгата традиција на европското право) од „граѓанска војна” или „партизанска војна” (во модерните облици, иако изгледа, Шмит признава, уште од почетокот на деветнаесеттиот век). Но, од друга страна, би требало исто така да препознаеме, наспроти Шмит, дека насилството кое е сега ослободено не е последица на „војна” (така, изразот „војна против тероризмот” е еден од најконфузните и мораме да ја анализираме оваа конфузија и интересите на кои таквата злоупотреба на реториката всушност им служи). Буш говори за „војна,” но фактички тој не е способен да го идентифицира непријателот за кого декларира дека му има декларирано војна. Се кажува повторно и повторно дека ниту цивилното население на Афганистан ниту нивната армија не се непријатели на САД. Претпоставувајќи дека „бин Ладен” е овде суверениот одлучувач, сите знаат дека тој не е Афганистанец, дека неговата сопствена земја се има одречено од него (како и секоја „земја” и држава, фактички, скоро без исклучок), дека неговата обука им се должи во голема мера на Соединетите Држави и дека, се разбира, тој не е сам. Државите кои индиректно му помагаат не го прават тоа како држави. Ниедна држава како таква не го поддржува јавно. А кога се зборува за држави кои им „пружаат засолниште” на терористички мрежи, тешко е да се идентификуваат како такви. Соединетите Држави и Европа, Лондон и Берлин, се исто така засолништа, места на обука или формација и информирање на сите „терористи” на светот. Никаква географија, никаква „територијална” определба со тоа веќе не е соодветна да се лоцираат седиштата на овие нови технологии на трансмисија или агресија. Да го кажам ова на брзина и на минување, да го засилам и да го појаснам само малку она што го реков претходно за апсолутната закана чие потекло е анонимно и неврзано за ниту една држава, на таквите „терористички” напади веќе не им се нужни авиони, бомби или камикази: доволно е да се инфилтрира стратешки значаен компјутерски систем и да се внесе вирус или некој друг подривачки елемент за да се парализираат економските, воените и политичките ресурси на една цела земја или континент. А ова може да се проба од било каде на земјата, со мал трошок и со минимални средства. Соодносот помеѓу земјата, terra, територијата и теророт се изменети и нужно е да се знае дека е ова поради знаењето, т.е., поради технонауката. Токму технонауката ја замаглува разликата помеѓу војната и тероризмот. Во овој поглед, кога ќе се спореди со можностите за уништување и хаотично безредие кои се во резерва, за иднина, во компјутеризираните мрежи на светот, „11-ти септември” е сеуште дел од архаичниот театар на насилство намерен да удри по имагинацијата. Утре ќе биде можно да се стори и полошо, невидливо, во тишина, побрзо и без никакво крвопролитие, преку напад на компјутерски и информациски мрежи на кои целокупниот живот (социјален, економски, воен, итн.) на „великата нација,” на најголемата моќ на земјата зависи. Еден ден можеби ќе се каже: „11-ти септември” - тоа беа старите (“добри”) времиња на последната војна. Сè беше сеуште од гигантска мера: видливо и огромно! Каква величина, каква висина! Полошото дојде подоцна. Нанотехнологиите од секаков вид се толку помоќни и поневидливи, неконтролирани, способни да се вовлечат секаде. Тие се микролошките соперници на микорбите и на бактериите. А сепак нашето несвесно е веќе свесно за ова: тоа веќе знае и тоа е она што е страшно.

Ако ова насилство не е „војна” помеѓу држави, не е ниту „граѓанска војна,” или „партизанска војна,” во смисла на Шмит, сè доколку не вклучува, како најмногу такви војни, народна буна или ослободително движење чија цел е да ја презеде власта над земјата на една национална држава (и покрај тоа што една од целите на мрежата на „бин Ладен” е да ја дестабилизира Саудиска Арабија, еден несигурен сојузник на Соединетите Држави, и да воспостави нова државна моќ на власт). Дури и да се инсистира да се говори овде за „тероризам,” ова име сега покрива нов концепт и нови дистинкции.

БОРАДОРИ: Дали сметате дека овие дистинкции можат со сигурност да се назначат?

ДЕРИДА: Потешко од било кога. Ако не му се верува слепо на предоминантниот јазик, кој најчесто останува потчинет на реториката на медиумите и на измотувањата на политичките сили, мораме да бидеме мошне внимателни кога го употребуваме поимот „тероризам,” а посебно „интернационален тероризам.” На прво место, што е „терор”? Што го разлачува од страв, ужас или паника? Кога претходно сугерирав дека настанот на 11-ти септември беше „голем” само до онаа мера во која трауматизмот кој го нанесе врз свеста и врз несвесното не беа во врска со она што се случи туку со неодредената закана на една иднина поопасна од Студената војна, дали зборував за терор, страв, ужас или паника? Како теророт, кој е организиран, провоциран и инструментализиран, се разликува од оној страв кој цела една традиција, од Хобс до Шмит, па дури и до Бенџамин, го смета за сам предуслов на авторитетот на законот и на сувереното спроведување на власта, за сам предуслов на политичкото и на државата? Во Левијатан, Хобс не говори само за „страв” туку и за „терор.” Бенџамин говори како државата има тенденција да го поседне, токму со закана, монополот на насилството („Критика на насилството”). Бездруго може да се каже дека не секој терор е нужно последица на некаков тероризам. Сигурно, но политичката историја на зборот „тероризам” се изведува во голема мера од референците на Владата на теророр во текот на Француската револуција, терор кој се спроведувал во име на државата и кој фактички претпоставувал легален монопол над насилството. А што наоѓаме во современите дефиниции или експлицно правни дефиниции на тероризмот? Во секој случај, референца на злодело над човечки живот во прекршок на национални или интернационални закони; подразбира истовремено разлачување помеѓу цивилното и военото (жртвите на тероризмот се претпоставува дека се цивилни) и политичка цел (да се влијае на или да се промени политиката на една земја преку тероризирање на нејзиното цивилно население). Овие дефиниции, следува, не го исклучуваат „државниот тероризам.” Секој терорист на светот тврди дека делува во самоодбрана на некој претходен тероризам од страна на државата, таков каков што само проаѓал под друго име и се прикривал под повеќе или помалку веродостојни оправдувања. Знаете за обвинувањата против, на пример, и посебно, Соединетите Држави, под сомнеж дека практикуваат и поддржуваат државен тероризам. Потоа, дури и во текот на декларираните војни помеѓу две држави, во согласност со долгата традиција на европското право, често имало терористички испади. Многу пред кампањите на масовно бомбардирање од последните две светски војни, било вообичаено да се прибегнува кон застрашување на цивилното население. Со столетија.

Мора да се каже некој збор и за „интернационалиот тероризам,” кој стана нужна марка на официјалниот политички дискурс ширум светот. Тој исто се употребува во бројни официјални осудувања од страна на Обединетите Нации. По 11-ти септември, најголемиот број на земји застапени во ООН (можеби и сите, би требало да проверам) го осудија, како што се случи повеќе од еднаш во минатото, она што се нарекува „интернационален тероризам.” Во текот на една снимена сесија на ООН, Генералниот секретар Кофи Анан мораше патем да припомене некои од нивните претходни дебати. Оти само што се подготвуваа да го осудат „интернационалниот тероризам,” одредени држви изразија резерва во однос на јасноста на концептот и критериумите кои се употребуваат да го дефинираат. Како и со многу други клучни правни поими, она што останува нејасно, догматско или пред-критичко не ги попречува постоечките власти, така-наречените легитимни власти, да ги употребуваат овие поими кога им изгледа корисно. Напротив, што позбркан е концептот, тоа поподложен е на опортунистичка употреба. Така, после неколку многу брзи одлуки, без никаква филозофска дебата на темата „интернационален тероризам” и неговото осудување, ООН им даде авторизација на Соединетите Држави да ги употреби сите средства кои на американската Администрација ù изгледаа неопходни и соодветни да се бранат од овој така-наречен „интернационален тероризам.”

И без да се враќаме многу назад во времето, без ниту да се присеќаме, ко често што се прави деновиве, и со право, дека терористите можат да се слават како борци за слобода во еден контекст (на пример, борбата против Советската окупација во Авганистан) и да се осудат како терористи во друг (деновиве често истите борци, кои го употребуваат истото оружје), да не заборавиме каква мака би имале да ја означиме границата помеѓу „националниот” и „интернационалниот” тероризам во случаи како Алжир, Северна Ирска, Корзика, Израел или Палестина. Никој не може да одрече дека имаше државен тероризам во текот на француската репресија на Алжир од 1954-та до 1962-та. Тероризмот спроведен во тек на алжирскиот бунт долго време се сметаше за домашен феномен, сè додека Алжир се сфаќаше како интегрален дел од француската територија, а францускиот тероризам во тоа време (спроведен од државата) беше прикажан како полициска интервенција за внатрешна безбедност. Дури во 1990-тите, декади подоцна, францускиот парламент ретроспективно му го даде статусот на „војна” (а со тоа и статус на меѓународна конфронтација) на овој конфликт за да може да им ги исплати пензиите на „ветераните” кои ги бараа. Што откри овој закон? Дека беше неопходно и дека бевме способни да ги измениме сите имиња претходно употребувани да се квалифицира она што претходно било толку скромно наречено, во Алжир, токму „настан” (неспособноста, повторно, на популарното јавно мнение да именува „нешто” соодветно). Оружана репресија, внатрешна полициска операција и државен тероризам одеднаш стануваат „војна.” Од друга страна, терористите биле сметани, а од сега натаму се сметаат во голем дел од светот, за борци за слобода и херои на националната независност. А што се однесува до тероризмот на вооружените групи кои помогнаа да се воспостави и признае израелската држава, беше ли тој национален или интернационален? А што со различните групи на палестински терористи денес? А Ирците? А Афганистанците кои се бореа против Советскиот Сојуз? А Чеченците? Во која точка еден тероризам престанува да се осудува како таков и почнува да се поздравува како единственото преостанато средство во една легитимна борба? И што со обратното? Каде да се повлече линијата помеѓу националото и интернационалното, помеѓу полицијата и армијата, помеѓу „миротворната” интервенција и војната, помеѓу тероризмот и војната, цивилното и военото, на територијата и внатре во структурите кои го обезбедуваат дефанзивниот и офанзивниот капацитет на едно „општество”? Велам едноставно „општество” овде, бидејќи постојат случаи каде повеќе или помалку органски и организиран политички ентитет не е ниту држава ниту е сосем бездржавен ентитет, туку е вештачка држава: само погледнете го она што денес се нарекува Палестина или Палестинските авторитети.

Семантичка нестабилност, несводливи проблематични места на границите помеѓу концептите, нерешителност во самиот концепт на границата: сево ова мора да се анализира не само како спекулативен дискурс, концепциски хаос или зона на минливо превирање во јавниот и политички говор. Мораме исто така да ги препознаеме овде стратегиите и соодносите на сила. Доминантна е онаа моќ која успева да ја наметне и со тоа да ја легитимизира, токму, да ја легализира (оти секогаш е во прашање правото) на националната и на светската сцена терминологијата, а со тоа и интерпретацијата која најмногу ù погодува во дадена ситуација. На овој начин, со текот на една долга и сложена историја, Соединетите Држави успејаа да се стекнат со меѓувладин консензус во Јужна Америка официјално да го нарекуваат „тероризам” секој организиран политички отпор кон силите на власт – оние поставени на власт, навистина – така што потем може да се повика вооружена коалиција да се бори против таканаречениот „тероризам.” Така што Соединетите Држави можат, без чувство на вина, да ја делегираат одговорноста на Јужноамериканските влади и со тоа да ги избегнат мошне легитимните обвиненија за насилен интервенционизам.

Но подобро одошто да продолжиме во оваа насока со умножување на примери, би се задоволил само уште еднаш да го нагласам новитетот кој го прави итно и пре-втемелувањето, ако сеуште можеме вака да кажеме, на правно-политичката и концепциска мутација, едновремено семантичка, лексичка и реторичка. Да ги погледнеме повторно многуте феномени кои некои се обидуваат да ги идентифицираат и интерпретираат како (национални и интернационални) „терористички” дeла, актови на војна или миротворни интервенции. Овие веќе не целат на освојување или ослободување на некоја територија или на воспоставување на национална држава. Никој веќе нема вакви аспирации, не Соединетите Држави ниту (богатите) таканаречени “северни“ држави, кои повеќе не практикуваат хегемонија преку колонијалниот или имерпијалистичкиот модел на окупирање на територија, а ниту ни земјите порано потчинети на ваков колонијализам или империјализам. Опозицијата „терорист/борец за слобода“ исто им припаѓа на категориите на минатото. Дури и кога постои „државен тероризам,“ ова веќе не е прашање на окупација на територија, туку на обезбедување на некаква техноекономска превласт или политичка контрола која има единствено минимална потреба од територија. Ако нафтените резерви останат како едни од ретките преостанати територии, како едни од последните земни места неподложни на виртуелизација, едноставно може да се обезбедат правата да се положи нафтовод. Иако е исто точно дека, во овој момент, целокупната техноиндустриска струкутра на хегемонските земји зависи од овие ресурси, така што, без разлика колку комплексна и премногу одредна може да биде, можноста за сева ова за што говоревме останува закотвена, така да се рече, во овие незаменливи места, овие територии кои не можат да се детериторизираат. Овие територии продолжуваат да им припаѓаат, според законот, во сеуште цврстата традиција на интернационалното право, на суверените национални држави.

БОРАДОРИ: Ова што го сугерирате е повик на коренити промени на ниво на интернационалните институции и меѓународното право.

ДЕРИДА: Таква мутација ќе мора да се случи. Но невозможно е да се предвиди со каков чекор. Во сите преобразби кои ги продискутиравме, она што останува непресметливо е пред сè чекорот или ритамот, времето на забрзување и забрзувањето на времето. А ова од суштински причини кои се во врска со самата брзина на технонаучниот напредок или со промени во брзината. Исто како промените во величина или обем кои нанотехнологијата ни ги воведе во евалуациите и мерките. Такви радикални промени во меѓународното право се неопходни, но можеби ќе се случат за една генерација или за дваесет. Кој знае? Иако не сум способен да знам кој денес го заслужува името филозоф (не би прифатил само одредени професионални или организациски критериуми), би бил наведен да ги наречам филозофи оние кои, во иднина, размислуваат на одговорен начин за овие прашања и бараат одговорност од оние кои се задолжени за јавниот дискурс, одговорните за јазикот и иниституциите на меѓународното право. Еден „филозоф“ (всушност порадо би рекол „филозоф-деконструктор“) би бил оној кој ги анализира и потем ги извлекува практичните и ефективните последици на односот помеѓу нашето филозофско наследство и структурата на сеуште доминантниот правно-политички систем, кој толку очигледно минува низ мутација. Еден „филозоф“ би бил некој кој бара нова критериологија за да разлачи помеѓу „сфаќање“ и „оправдување“. Оти човек може да опише, сфати и објасни одреден след на настани или серија на асоцијации кои водат во „војна“ или во „тероризам“ без и најмалку да ги оправда, додека всушност ги осудува и се обидува да сотвори други асоцијации. Човек може безусловно да осуди одредени дела на тероризам (дали од страна на државата или не) без да мора да ја игнорира ситуацијата која можеби придонела за нивното постоење и без да ги легитимира. За да се зададат примери, би било неопходно да се извршат долги анализи, во принцип бескрајно долги. Така човек може безусловно да го осуди, ко што самиот овде правам, нападот на 11-ти септември без да морам да ги игнорирам стварните или наводните услови кои го овозможиле. Секој на светот кој или го организираше или се обиде да го оправда овој напад го гледаше како одговор на државниот тероризам на Соединетите Држави и нивните сојузници. Ваков беше случајот, на пример – и ова го наведувам само како пример – со Блискиот Исток, дури и ако Јасер Арафат исто го осуди „11-ти септември“ и му го одби правото на бин Ладен да говори во името на палестинскиот народ.

БОРАДОРИ: Ако разликата помеѓу војна и тероризам е проблематична и ако го прифатиме поимот на државен тероризам, тогаш сеуште ни останува прашањето: кој е нај-терорист?

ДЕРИДА: Нај-терорист? Ова прашање е воедно неопходно и осудено да остане без никаков одговор. Неопходно оти во предвид зема еден суштински факт: секој тероризам се претставува себеси како одговор на ситуација која продолжува да ескалира. Се сведува на следново, „прибегнувам кон тероризам како кон последно средство, бидејќи другиот е повеќе терорист од мене; се бранам, преоѓам во контра-напад; вистинскиот терорист, најлошиот, е оној кој ќе ме беше лишил од секакво средство на реакција пред да се претстави себеси, првиот агресор, како жртва.“ На овој начин, Соединетите Држави, Израел, богатите нации и колонијалистичките или империјалистички сили се обвинуваат за практикување на државен тероризам и така за бидување „по-терористи“ од терористите чии жртви велат дека се. Шаблонот е добро познат, така што нема да го елаборирам. Но тешко е чисто и едноставно да се отпише ова, иако понекогаш се применува на преедноставен и злоупотребувачки начин. Сепак, прашањето кое го поставувате, она за „повеќе или помалку“ во тероризмот, не би требало да се реши со единствено и објективно квантитативна логика. Оти ова прашање не може да и’ даде основа на таква формална евалуација. „Терористичките“ дела се обидуваат да создадат физички ефекти (свесни или несвесни) и симболични или симптоматични реакции кои можат да се развијат по бројни патеки, непресметлив број на патеки, всушност. Квалитетот или интензитетот на предизвиканите емоции (без разлика дали свесни или несвесни) не е секогаш пропорционален со бројот на жртвите или со количеството нанесена штета. Во ситуации и во култури каде медиумите не го спектакулизираат настанот, убиството на илјадници луѓе во сосем краток временски период може да предизвика помалку психолошки или политички ефекти отколку убиството на еден поединец во друга земја, култура или национална држава со високо развиени медиумски средства. И дали тероризмот мора да фукционира само преку смрт? Не може ли да се тероризира без убивање? И дали убивањето нужно значи усмртување? Не ли значи и „да се остави да умре“? Не е ли можно „ да се остават да умрат,“ „да не се сака да се знае дека некој остава други да умрат“ – стотици милиони човечки битија, од глад, од сида, од недостаток на медицински тертман, и слично – да биде дел од „повеќе или помалку“ свесна и намерна терористичка стратегија? Би било погршно можеби набрзина да претпоставиме дека секој тероризам е доброволен, свесен, организиран, промислен, намерно пресметан: постојат историски и политички „ситуации“ во кои теророт оперира, така да се рече, ко сам, ко едноставен резултат на некој апаратус, поради соодносите на силите на моќ, без никој, никаков свесен субјект, ниеден поединец, никакво „јас“ да биде навистина свесно за тоа или да се чувствува одговорно за него. Сите ситуации на социјална или национална структурална опресија продуцираат терор кој не е природен (сè додека е организирана, институционална) и сиве ситуации зависат од овој терор и без оние кои имаат придобивки од нив да организираат било какви терористички дела или било кога да бидат третирани како терористи. Тесното, претесното значење кое му се дава обично денес на зборот „тероризам“ се циркулира на различни начини во дискурсот кој доминира со јавниот простор, а пред сè преку техно-економската моќ на медиумите. Што ќе беше „11-ти септември“ без телевизијата? Ова прашање веќе се поставени и се истражуваше, така што нема да инсистирам на него овде. Но мораме да си припомнеме дека максималното медиумско покрити