Морис Бланшо: Просторот на книжевноста (Maurice Blanchot: The Space of Literature/L'espace literaire) - книжевна студија (превод од англиски).
ВОН, НОЌТА
Делото го привлекува оној кој му се посветува кон точка каде што тоа поминува низ неможност. Ова искуство е чисто ноќно, тоа е самото искуство на ноќта.
Во ноќта с# исчезнува. Ова е првата ноќ. Овде отсуството приоѓа - тишина, одмор, ноќ. Овде смртта ја прекрива сликата на Александар; овде спијачот не знае дека спие и оној кој умира поаѓа да ја пресретне вистинската смрт. Овде јазикот се довршува и исполнува во тивката длабочина која гарантира за него како за нејзино значење.
Но откако с# ќе исчезне во ноќта, „с# исчезна” се појавува. Ова е другата ноќ. Ноќта е оваа приказа: „с# исчезна.” Тоа е она што го насетуваме кога соништата го заменуваат спиењето, кога мртвите преоѓаат во длабочината на ноќта, кога длабочината на ноќта се пројавува низ оние кои исчезнале. Приказите, сеништата и сништата се алузија на оваа празна ноќ. Тоа е ноќта на Јанг [Young], каде што мракот не изгледа доволно мрачен и смртта некогаш недоволно мртва. Она што се појавува во ноќта е ноќта која се појавува. И оваа злонамера не доаѓа едноставно од нешто невидливо кое би се покажало од под прекривката на мракот и на соборите на сенките. Овде невидливото е она кое повеќе не може да престане да видува; непрестаното е она што се прикажува. „Сеништето” е потребно за да ја скрие, да ја смири сенишната ноќ. Оние кои мислат дека гледаат духови се оние кои не сакаат да ја видат ноќта. Тие ја преплавуваат со ужасот на малите слики, ја населуваат и ја пореметуваат имобилизирајќи ја - прекинувајќи ја осцилацијата на вечното започнување-одново. Празна е, не е; но ние ја облекуваме ноќта како некој вид на битие; ја затвораме, доколку е можно, во име, приказна и сличност; велиме, како Рилке на Дунав, „Таа е Рејмондина и Поликсена.”
Првата ноќ е гостопримлива. Новалис & посветува химни. За неа човек може да рече, Во ноќта, како да е интимен со неа. Влегуваме во ноќта и се одмораме таму, спиејќи и умирајќи.
Но другата ноќ, која не посакува добредојде, не се отвора. Во неа човек е постојано надвор. Ниту таа се затвора; не е великиот Замок, блиску но непристапен, непродорен бидејќи вратата е под стража. Ноќта е непристапна, бидејќи да се има пристап до неа е да се припои кон надворешноста, да се остане вон ноќта и да се изгуби засекогаш можноста да се изрони од неа.
Оваа ноќ никогаш не е чиста ноќ. Суштински е нечиста. Таа не е прекрасниот дијамант, празнотијата која Маларме ја соочува, поетско небо над небото. Таа не е вистинска ноќ, таа е ноќ без вистина, која не лаже, меѓутоа - која не е лажна. Не е поради нашата збунетост што сетилата н# мамат. Таа не е мистерија, но не може да се демистифицира.
Во ноќта човекот може да умре; досегнуваме заборав. Но оваа друга ноќ е смртта која никој не ја умира, заборавноста која се заборава. Во срцето на заборавот таа е сеќавање без мир.
Да се легне врз Никита
Во ноќта, да се умре, како да се спие, е уште еден од моментите на присуство на светот, уште нешто од резервите на денот. Тоа е последниот потег достоен за почит кој довршува, момент на кулминација, совршенство. Секој човек трага по смрт во светот, сака да умре од светот и поради него. Во овој поглед, умирањето значи поаѓање да се пресретне слободата која ме ослободува од бидување, таа решавачка разделба која ми дозволува да побегнам од бидувањето со спротивставување на делувањето, трудот и борба против него - и така ми дозволува да се придвижам над себе кон светот на другите. Јас сум, единствено бидејќи сум направил од ништавилото моја моќ: единствено бидејќи сум способен да не бидам. Умирањето тогаш ја означува одредната граница на оваа моќ; тоа е зафатот на ова ништавило и со вакво сфаќање, потврда дека другите ми приоѓаат низ смртта. Исто така, тоа е потврда дека слободата води кон смрт, ме одржува дури и во смртта, прави од смртта моја слободно избрана смрт. Како да сум се смешал на крајот со последниот крај на светот. Да се умре така е да се прегрне целината на времето и да се направи целост од времето. Тоа е временска екстаза. Човек никогаш не умира сега, секогаш подоцна, во иднина - во една иднина која никогаш не е појавност, која не може да дојде освен кога с# ќе се заврши и соедини. А кога с# се завршува, повеќе нема сегашност: иднината одново ќе биде минатост. Овој скок со кој минатото ја настигнува иднината пречекорувајќи ја сегашноста, е смислата на човековата смрт, смрт прободена со човештво.
Ова гледиште не е напросто едно од прелагите на надежта; се подразбира безусловно во нашиот живот и е, да се рече, вистината на нашата смрт, барем за оваа прва смрт која ја наоѓаме во ноќта. Сакаме да умреме од оваа негација која делува во продуктивни дела, која е тишината на нашите зборови и му дава смисла на насиот глас, која ја прави иднината од светот, кулминацијата на светот. Човек умира сам, можеби, но самоста на неговата смрт е сосем различна од самоста на човекот кој живее сам. На чуден начин, таа е пророчка. Таа е (на одреден начин) самоста на едно битие кое припаѓа, воопшто не на минатото, но потполно на иднината, кое престанува да биде за да стане единствено оној кој ќе биде, вон постоечките граници и можности. Тој умира сам, бидејќи не умира сега, каде што сме, но потполно во иднината и на крајниот дофат на иднината, ослободен не само од своето сегашно постоење туку и од својата сегашна смрт. Тој умира сам бидејќи умира како секој, ова исто така и’ придодава на големата самост. Од ова исто гледаме зошто смртта изгледа ретко се досегнува. За оние кои остануваат и го окружуваат човекот кој умира, смртта доаѓа како смрт која сеуште треба да се умре. И останува со нив: Тие мораат да ја сочуваат и да ја продолат с# до мигот кога, времето бидувајќи на својот крај, сите радосно ќе умрат заедно. Во оваа смисла сите се во агонија до крајот на светот.