The Home Page of Ana Pejcinova

К р и с т а л и _ н а _ н е с в е с н о то

Позицијата на субјектот и дискурсот на историјата

Човекот и хуманизмот, името на она битие кое
низ историјата на метафизиката или на онтотеологијата
- со други зборови, низ сета своја историја сонува за потполно присуство, за безбедни темели, за потеклото и крајот на играта

- Жак Дерида

Хуманизам и пост-структурализам

 

Современата мисла сеуште често се повикува на онтолошките претпоставки на хуманизмот длабоко вкоренети во нашиот светоглед - аксиоми на стварноста кои не можат да најдат поддршка во дискурсот на  системската парадигма. На пример, човекот, ко само-определувачко, слободно и рационално битие по природа, и постоењето на “душата” ко метафизички изведена категорија, се две од претпоставките проилзезени од периодот на Просветлувањето. Џонатан Далимур тврди дека Западната метафизика наследила и се развила во рамки на дискурсот на три неодделиви категории: универзалното (апсолутното), есенцијалното и телеологијата. Овие три се сретнуваат во надежта дека постои нешто такво ко завршеток на потрагата по есенцијален апсолут, и дека крајната цел е да се најде стварноста во оваа трансценденталност.

Истиот период кој ги предложи овие категории, т.е. 16. и 17. век, отвори процеси на постепена децентрализација на човечкото битие и неговиот свет. Коперник на свој начин физички го дислоцира човекот од центарот на универзумот, Дарвин го отстрани од надредената позиција во живиот свет, Маркс ја измести единката од целта на космичкиот ред, Фројд ја ослободи психодинамиката од еднодимензионалноста и од митот за условената непроменливост на човековата природа, а генеологијата на Ниче го разори прибежиштето на метафизички вредности. Со ова систематско, иако често ненамерно, од-гордување на митот за човекот, анатемите на предметите на сомнеж и преиспитување се креваа, несигурноста се зголемуваше и истражувањата стануваа поинтересни, поимагинативни и повртоглави. Сепак, природна реакција на човекот е наизменично да го прифаќа предизвикот на непознатото, да се задоволува со малку ново и да тежи веднаш кон сигурност: една од бескрајните можности на неспознатливото да го претвори во единствена своја стварност. Така секое ново движење се темели на чекор преку прагот на стабилноста и потем многу чекори во место да се втемели безбедната зона на умот, постоењето и смислата. До следното заситување со незадоволително тесната мисливост.

Краток преглед на заситливоста и незаситноста

            Основните на хуманизмот претпоставуваат дека искуството му претходи на јазичниот израз. Хуманистите го сфаќаат јазикот како средство за претставување на пре-егзистента реалност, создадено за комуницикација на единствени личности. Фердинанд де Сосир го редефинира јазикот како конститутивен на реалноста . Јазикот не е просто средство во рацете на трансценденталниот субјект, туку е збир на правила кои ја условуваат нашата перцепција на реалноста и го детерминираат говорниот субјект. Слично на Маркс и Фројд, и Сосир ја смета манифестираната појавност на феномените за подложена од невидливи системи и структури. За Маркс, тоа се системите на социјалните и економските односи; за Фројд, тоа е потсвесното; за Сосир, тоа е системот на јазикот. Почнувајќи ја потрагата по скриените структури кои ги овозможуваат и ги регулираат појавните облици и врски, овие истражувачи ја нарушија претставата за човекот како центар, извор или крај на значењето.
            Антропологот Клод Леви-Строс е една од фасцинатните фигури на дваесеттиот век, чиј придонес кон науките за човекот влијаеше на формирањето на повеќе “пост”-правци на добата. Тој укажува дека во митологијата не постои единство или апсолутен извор на митот. Таму с# се базира на структура, конфигурација или однос. Во ниедна митологија нема центар, нема вистински крај, а почетокот е само хипотетичен. Темите можат до бесконечност да се делат на помали теми и тоа на анакластичен начин. Отстуството на центар е отсуство на субјектот и отсуство на автор во митот.

Леви Строс ги преформулира концептите за несвесното и потсвесното на Фројд и Јунг. Неговата претстава за потсвеста е слична на личното несвесно на Јунг  и на несвесното на Фројд, полно со психички материјал: сеќавања, слики и асоцијации насобрани во текот на животот. За разлика од потсвесното, несвесното, од гледна точка на структурализмот, е повеќе ко колективното несвесно на Јунг, составено не од содржина туку единствено од структурални закони. Структурното несвесно за Леви Строс е она што всушност ги сочинува правилата кои понатаму се изведуваат во лично насобраните психички содржини.
            До 1953.-та контраверзниот француски психоаналитичар Жак Лакан ја рафинира идејата за несвесното како сеедиште на правила, процеси и структурални стратегии. Во критички одовор на Фројд, тој го предложи својот троделен концепт на Стварното, Симболичкото и Имагинарното. Стварното, по дефиниција, е неспознатливо, а го искусуваме само индиректно. Претставите (сетилните интерпретации на Стварното) го сочинуваат Имагинарното, додека Симболичкото е единствено структурално и ги подредува имагинарните претстави во следови чиј општ ефект е “смислата”.

Разлачувањето помеѓу поимите на langue и language поведе до проширување на дефиницијата за јазикот да ја опфати секоја психичка способност за преставување и организација. Позицијата на субјектот, “Јас”, ко што напоменавме во претходното поглавие, е лингвистички конструкт. Јазикот одредува можни позиции на субјектот и “ние” ги исполнуваме со свои психички содржини формулирани во “неизбежни” следови: на пример, логичка, временска, просторна каузалност, и сл. При актот на претстатвување на “стварноста” всушност се претставуваме сами себе во однос на различност од себеси и така ја сочинуваме самосвеста.

При секој акт на набљудување и создавање на претстави за себе, се делиме на сопство-кое-искусува и сопство-кое-го-претставува-искусеното во еден или повеќе системи на репрезентација (сетилна, симболичка, итн.). Знаењето постои под предуслов на оваа делба помеѓу она-што-искусува и она-што-претставува. Човечкиот консензус го бара овој постојан акт на делба, со кој поединецот, за да биде препознатлив ко единка различна од околината, се конституира како множество од јасно структуирани, одделни “јас” на ниво на претставувањето, свеста и познанието, и како маса на необликувано, лабаво организирано искуство на несвесно ниво, исклучено од можноста за комуникативност, препознатливост и вредност. Нивото на претставувањето н#  оспособува да комуницираме и фукнционираме преку Симболичкото, а нивото на несвесното се однесува на некарактеризирана маса на искуствен материјал, каде поделбите лично/колективно, стварно/имагинарно губат смисла. Овие диференцијации започнуваат да постојат дури во свеста, на јазичното ниво, чија способност да одржува стабилни различности-во-соодноси ја овозможува и илузијата за простирање на времепросторот како основна метафора на свеста. Симболизираната свест не може да постои освен со исклучување на психички материјал (оној-кој-искусува) и секој субјект се формира на овој начин – преку исклучување. Со други зборови, субјектот на говорот, за да каже “јас” мора да се оддели, да се исклучи сам себе од некарактеризираното директно искуство на Стварното, а на тој начин мора да се оддели, да се исклучи сам од себе – шизоидноста на Делез.

Увидувајќи го ова, обидите да се најде потполно објективна перспектива од каде набљудувачот би бил способен да ја согледа стварноста, да се стекне со вистинско познание на реалноста, пропаднаа во еден вид на оптимистички пораз, кога  им се даде право на преобилноста и неспознатливоста на Стварноста. Да се со-гледува значи да се со-твори, а набљудувачот и околината се во постојан процес на меѓусебно со-творување (автопоиезис) . Кога и да разлачиме некаков систем, или правило кое функционира во системот, веќе сме завзеле лажно надворешна позиција на одделен набљудувач недопран од системот или правилото, и си вообразуваме дека можеме да се исклучиме од влијателната околина на системот . И така Стварното ни бега уште еднаш, а она што го перцепираме е секогаш наш личен симболички конструкт. Секој акт на набљудување води неизбежно кон интерпретација на стварноста(во најмала мера сетилна), а не кон самата стварност. Не постои буквален јазик, “стварно” знаење, но секогаш с# е метафора.

Пост-структурализам и децентрализација

Потрагата по Врховниот Закон кои ги одредува сите останати правила на постоењето, потрагата по крајниот дискурс, совршената граматика на егзистенцијата, е една од најдолговечните приказни според главните мислители на пост-структурализмот: митот за Фаранот кој е веќе мртов, но ја крие смртта во митот за својата недосежност. Центарот на нашиот свет е точка на непостоење, која секогаш се изместува под погледот, а функционира како црна дупка што не може да се види и зафати, каде што постоењето престанува како возможност. Набљудувачот не може да го досегне она што непрекинато ја пресоздава неговата можност за постоење. Да се досегне оваа црна точка значи да се умре ко набљудувач. Нашата цивилзациска потрага по Центарот, од гледната точка на пост-структурализмот, е мотивирана од инфантилната потрага по моќ: да се заземе дискурсивната позиција на Таткото/Создавачот на Играта, фалусот, трагачот да се востоличи на местото кое ги овозможува сите други нешта. Пост-структурализмот на свој начин го разголи овој заведувачки сон на хуманизмот и во основа ја сруши надежта за сеопфатно значење и совршена интепретација. Истражувањата така се завртеа кон десубјектифицирачката стратегија како нештата функционираат наместо кон антропоцентричната што значат.

Жак Дерида ја согледува историјата на концептот на структурата (метафизиката) како “серија на субституции на центар за центар”. Сиве субституции се само метафорични и метонимични лизгања преку истиот дискурс чија основна матрица е одредувањето на Битието-како-присуство. Жил Делез, разлачувајќи помеѓу битието (минатото) и настанувањето (сегашноста), тврди дека сме го помешале Битието со бидување-присутност, бидејќи претпоставуваме дека минатото не е присутно, дека одминало. Од негово гледиште, сегашноста не е: не е бидување, туку е чисто настанување; не точка, туку движење, чија претстава е точка или след на точки. Минатото никогаш не престанува да биде и е идентитчно со бидувањето само по себе: “тоа е обликот под кој битието се зачувува” , наспроти сегашноста, која е обликот под кој битието се конзумира и се изместува надвор од себе. Настанувањето е процес, целисходно делување кое се пременува во Битие веднаш штом влезе во структура, сеќавање и така во постење.

Дерида го дефинира центарот не како присуство-бидување туку како функција без локус: “Во историјата на хуманизмот структурата секогаш се неутрализирала или редуцирала со тоа што &  бил придаван центар, или била дефинирана во однос на некаква точка на присуство, фиксирано потекло. Функцијата на овој центар не е единствено да ја насочува, врамнотежува и организира структурата... туку пред с# да обезбеди дека организирачкиот принцип на структурата ќе го ограничува она што би можеле да го наречеме игра на структурата. Насочувајќи ја и организирајќи ја кохерентноста на системот, центарот на структурата ја дозволува играта на неговите елементи во рамки на целосната форма... центарот исто така ја затвора играта која ја отвора и овозможува. Како центар, тој е точка во која субституцијата на содржините, елементите или термините не е веќе можна. Во центарот... пермутација и трансформација... се забранети... Центарот е единствен... ја конституира структурата и владеејќи ја, & избегнува. Центарот е парадаксално внатре во структурата и надвор од неа. Центарот не & припаѓа на целината, така што целината има свој центар на друго место” .

Дерида го припишува преломот во историјата токму на надирањето на јазикот во науките и падот на митот за центро-маничната идеологија. Ова чезнеење по центарот, потеклото и крајното значење тој &  го припишува на мачнината, на немирот пред бесконечното, во кое никаков субјект или структура не издржуваат; и така, поединецот може единствено да ја прикрие неможноста на битието под шарената игра на различностите. Оваа игра подигнува дискурсивна структура, во која субјектот може да населува различни позиции, да создава поатамошни игри и да завзема позиција на набљудувач или играч, или да се преправа дека ја поседува позицијата на моќта, на демиургот и тајниот мајстор на играта . Концептот на центрирана структура се потпира на несигурните претпоставки дека постои нешто такво ко базично поле на играта, т.е. дека дискурсот е крајната стварност која ја бараме. Но дискурсот нема стварност поголема од збирот на дискурсивни правила чиј страничен ефект е тој.

Сепак Дерида не ја растура реалноста на центарот без да понуди подобро решение, кое се состои повеќе во радосна афирмацијата  на која не &  е потребен центар, отколку во трагичната романтичарска загуба на центарот.

Мишел Фуко, друг клучен претставник на Постмодерната, се бори за ослободување на поединецот од трансценденталноста, за дисконтинуитет на различноста без телеологија, за можност да се создаваат мапи на дисперзии без претходно зададен хоризонт, за еден творечки модус на живеење во анонимност, без трансцендент кој му налага облик на субјектот, човечко битие кое ужива во творечките процеси без ветена награда на крајот на денот.

Подметната позиција

“Човечкото искуство е суштински лингвистичко”

Јазикот за Сосир е подложувачки систем на конвенции поради кој им овозможува на поимите да значат. Сепак, ова не е позитивна категорија: поимот може да значи само преку дефинирање на негативен однос на различност со други компоненти водискурсот на јазикот. На кратко, нештото се дефинира според она што тоа не е, и е поврзано со други нешта со односи на взаемна различност. Истражувањата ориентирани на јазикот го променија поимот на идентитет и минаа низ неколку фази: структурализмот сеуште претпоставува латентен центар или јадро кое израснува површински манифестни форми; овој правец се обидува да создаде мета-јазик, објективен јазик за јазикот, кој е сепак и сеуште јазик на бескрајно лизгави означувачи. Пост-структурализмот се откажа од надежта за загосподарување и објаснување на светот преку научни истражувања на знаковните системи и го започна потфатот за радикално и систематично де-центрирање на идентитетите.

Идентитет не означува веќе суштина и не е дискретен туку е артикулиран во различноста; идентитет е наста во јазикот. Да се рече “јас” не се посочува кон стабилна означеност: содржината на означителот “јас” не е цврста, не може да се дефинира, зафати, ниту е присутна. Секој обид да се одреди значењето на едно “јас” неизбежно завршува во кружно движење на означители кои се лизгаат преку континуумот на полето на означеностите. “Јас” нема(м) стабилен идентитет надвор од различноста и така е (сум) нужно негативен поим кој себе се дефинира според она што другите не се, односно идентитетот се дефинира на основа на односи на негација воспоставени со околината. Различен сум, значи постојам .

Контраверзната фигура на Жак Лакан изврши влијание на практично целиата пост-структуралистичКа фаза на француската мисла. Неговите брутално хуморситичНи игри на зборови го воведоа сфаќањето на поединецот како конструкција во областа на Симболичкото, наполнет со содржини од Имагинарното и така подмет-нат во/под конструктивите закони на симболичкото поле. Симболичкот ги конструира своите подмети/потчинети/субјекти. Секој јазик назначува расположиви позиции во секоја изразна форма, т.е. ја предложува позицијата на говорниот подмет во реченицата. Поединецот не може да создава нови облици вон јазикот, туку е предодреден да ги насели готовите позиции на подметот/субјект во постоечките јазици. На тој начин подметните (или подметнатите) позиции се безбројни по повторливост и се менуваат како што дискурсот се менува, но сепак се омеѓени со лингвистичките правила кои ги овозможуваат. Така за пост-структурализмот сопството, кое може да постои единствено во Симболичкото, е нужно расцепено, нестабилно и фрагментирано, а субјективитетот постојано се пресоздава во рамките на јазикот. Jouissancе за Лакан или desire за други пост-структуралисти е пасивна синтеза која прекројува и спојува делумни идентитети, објекти и токови, а функционира како авто-продукција на несвесното. Додека Симбличкото се конструира како производ на лаканскиот недостаток, на жедбата ништо не & недостасува, од едноставна причина што жедбата нема ниту предмет кој би можел да недостасува, ниту подмет кому би можело нешто да недостасува. Она што свесно го доживуваме од првотната жедба се фиксираните токови на желбата, кои не само што фиксираат предмет туку и подмет на желнеење: не само што ништо не ми недостасува кога сум жедба, туку и не сум некакво јас кое желнее. Никој не жеди во жедбата. Она што жеди и она по што жеди е жеднеењето само. Кога желнеам, сметам дека жедбата им акрај, ја сведувам на исполнителна желба, & давам објект, ветување за исполување, & го ветувам крајот на играта и при тоа се ветувам сам себе како цврст и сигурен пдмет кој ќе ја желнее жедбата до крајот на играта. Фиксираната желба, онака како што свесно можеме да ја согледаме жедбата, се создава со репресија, симболизација и стратификација на жедбата. Можеме да кажеме: ѓпред подметот беше жедба, потем одеднаш настанаа подметот, предметот и желбата да ги поврзува.”

Свест, идентитет и приказни

“Бидејќи ти си само облик и орган на животот и сама по себе

Ништо не си, оти те Пресоздава постојано Милоста и Љубовта божја.”

- Вилијам Блејк

Ако си припомнеме дека зборот “свест” има корен во латинскиот збор “да се знае заедно”, можеме да кажеме дека во споделната област на Симболичкото ние “знаеме заедно” и способни сме да постоиме заедно како симболички подмети. Симболичкото со своите конструктивни правила одредува што можеме да знаеме, заедно и поединечно, што можеме да си речеме, еден на друг и сами на себе, и како можеме да го споделиме тоа. Симболичкото е дикурсот на свеста. Подметот и поединецот не можат да постојат надвор од својот дискурс; сепак, идентитетот вака конструиран во јазикот е лажниот центар на дискурсот, додека “вистинскиот “центар е функција, која им овозможува на субјективниот дискурс и подметната позиција да постојат.

Оваа фунцкија е неодделива од описната функција (фунцкија на претставување или интерпретација). Овој опис вклучува опис на светот: збир на населиви подметни позиции (наши и на Другите), опис на она што е вселиво или можно да се стори во дискурсот од подметните позиции и во кои односи подметите и предметите можат да стапат. Описниот дискурс, кој е нужно функција на интерпретацијата, ги опфаќа времето, просторот и случувањата кои ја прават приказната на индивидуалниот свет. Бесконечен е и ако го употребиме терминот на Бахтин, има дијалогична природа. Свеста е овој бескраен дискурс на мината и иднини, нестабилна површинска мапа која се менува со секоја мисла и искуство; површина која создава длабини и истовремено ги израмнува со допир . Како идентитети, како поединци, се раѓаме вметнати (или подметнати) во дијалогичниот дискурс на човекови конверзации, населуваме места во нив, учествуваме во неговото создавање и го набљудуваме одвнатре. Секој акт на набљудување последува со умножување или зацврстување на дискурсот. За да се набљудува, потребно е да се зацврсти точка за набљудувачот, јазол кој произведува уште еден слој на дискурсот. Како подмети не сме во состојба да заземеме надворешна позиција или да не го пресоздаваме дискурсот, да не го збогатуваме опсегот и можностите на нашите умни разговори.

Личната историја е еден сфатлив облик на овој разговорлив дискурс. Да се постои во светот, да се биде во однос и да се однесува, бара постојана само-интерпретација, постојан труд да се дефинираат сопствените подметни позиции и да се оправдаат функциите во нашите односи, да се потврди правото на нивно населување и постојано да се нуди разбирливост на нашето присуство во светот на други дијалогични суштества. Овој труд е близок со прикажувачката функција на умот - онаа што прикажува со сетилни репрезентации (метафори), истата која ги создава нашите приказни:

Таканаречениот фи-феномен опишува една интересна форма на човечко однесување, кое било забележено при следниот експеримент : при испитување на перцепцијата, извршено на педесетина испитаници, секој испитаник бил оставен сам во темна соба со единствена задача да набљудува. Потем, две оддалечени точки блеснувале со бела светлост една по друга. Скоро сите испитаници тврделе со сигурност дека виделе линија од светлост, на некои им се видела обоена линија, црвена и зелена, додека еден испитаник цврсто изјавил дека видел како едан светлосна линија постепено се менува од црвена во зелена боја. Феноменот фи меѓу другото покажува дека човечките битија имаат склоност автоматски и несвесно да сочинуваат произволни врски помеѓу неврзани настани и да ги земаат овие врски за основни елементи на своите стварности. Така, личната историја може да се гледа како дискурсивна практика на поврзување на неврзани настани на произволен и осмислувачки начин. Создавајќи произволна смисла се ситуираме во однос на нашиот историски дискурс.

Различни нивоа на свеста, различни подметни позиции можат да го искусуваат времето, соодносите и случувањата на сосем различни начини. Така, на секое ниво на дискурсот буквално се пресоздаваме себеси како различен само-опис, раз-лична лична историја, што с# заедно, ни овозможува безбедно да населуваме здраворазумски и разбирливи подметни позиции во јазикувањето на заедницата.

Несвесно ги сочинуваме нашите фи-сказни на начин кој наликува на уметничките нарации. Користиме метафори да избереме слични нешта и ги врзуваме во взамено заменливи ланци на значење. Користиме метонимии да обезбедиме континуитет, асоцијации помеѓу делови и целини, елементи, случувања (генијалниот мит за причина и последица, на пример ), својства и функции; го компримираме светот во употребливи поетизирани кратенки, кои ја бришат, ја обопштуваат, ја преспојуваат и ја мешаат неодредливата бесконечност на светот. Живееме во приказна: само-описот поврзува дејствија кои се неповрзани во времето и просторот, смислуваме смисла и поврзаност на случајни нешта во причинско-последични ланци, правиме мапи на настани подредени на произволната линеарност на она што го нарекуваме време, веруваме во просторот, во блискоста и далечината - с#  до една корисни метафори и само метафори. Нашите непрекинливи приказни во преден план ставаат едни случувања, додека други исклучуваат. Прикажуваме без крај и почеток. Се раѓаме во приказните на семејството и заедницата и во наследство после смртта ги оставаме сопствените недовршени сказни. Но кој ги слуша овие приказни, кому се наменети и кој игра во нив?

Нашите приказни се говорот на јазикот на човековата свест. Дискурсот на човечката свесност ни дава заедничко поле за меѓусебно разбирање, ни дава огледало за саморефлексија, ни дава можност за пренос на знаења и за усогласување на делувањето. Сепак, не сме приказни, не повеќе одошто сме подметнати во овој дискурс - ние сме создатели на дискурсот, личното и свеста. Го вложуваме нашето човекување, или станување-човек, во дикурсувањето, во настанувањето на дискурсот. Да се споделува, заедно да се знае и спознава, да се биде свесност - ова бара да им ги раскажуваме нашите прикзани, гласно или тивко, на другите, кои како во митот се вистинските глумци на нашите сказни. А другите се истовремено раскажувачи во чии сказни самите играме. Во име на играта.

Сеќавањето како стратегија

“Времето е само твое дело,
часовникот во ум ти чука.
Штом мислата сопира,
и времето е мртво тука.”
- Ангелус Силесиус

 

Сеќавањето, поради опстојувањето на метафората мозок-компјутер, сеуште често се споредува со складиште на информации. Овде можеме да предложиме автопоиетички модел на сеќавањето, кое би го дефинирало како збир на стратегии кои ја организираат комуникацијата (разговорноста) што претходно ја одредила структурата на системот - структура како втелотворено сеќавање.

Личната историја е поврзана со феноменот на сеќавањето, а сеќавањето со траењето. Бергсон ги разликувал материјата и сеќавањето на ист начин како и чистата перцепција и чистиот спомен, сегашност и минато. Тој разликува два облика на сеќавање: сеќавање со препознавање и сеќавање со контракција. Препознавањето се случува веднаш по мигот на чистата перцепција, кога тоа ја обвива. Чистата перцепција е непрепознаена - таа сеуште не е претставена преку сетилни или симболички метафори. Без обвивка од претстави не може да се смести во ниту еден дискурс - неупотреблива е за дискурсивните правила. Ако нешто не може да се претстави, дискурсот го исклучува и во сеќавањето не останува трага од таа перцепција. Ова се случува со нешта преразлични од нашиот складиран материјал за претставување.

Контракцијата се случува паралелно со овој процес на препознавање, кога обвивката од препознавање контрахира во себе и повеќе надворешни моменти. Всушност минатото го создава и го обвива новиот миг на перцепција во облик кој временскиот дискурс може да го препознае и смести во себе. Нештата се пре-познаваат. Вака, секој момент (на сегашност, т.е. на чиста перцепција) нужно содржи претходен момент (на минатост, т.е. на обвивка). Не можеме да препознаеме еден настан без да го повикаме сопственото минато. Така, ние не се движиме од сегашноста кон минатото, од перцепција кон сеќавање, како што би сакале <природно< да размислуваме, туку од минато кон сегашност, од сеќавање кон перцепција.

Секој акт на перцепција-сеќавање во поголема или помала мера го редефинира нашиот идентитет со тоа што контрахира збир надворешни моменти организирани во мапа на различности. ѓСтануваме свесни за едно дејствие sui generis со тоа што се одделуваме себеси од сегашноста за да се замениме сами себе, прво во минатото воопшто, а потоа во одредена област на минатотот.” Ова самозаменување се прави со двоен потег : од минатото кон сегашноста, и од сегашноста кон минатотот. Кога и да се перцепира нов миг, минатотот го опфаќа со дискурсивни формации и интерпретации со цел - буквално - да сочини смисла. Тогаш се создава нов дискурс и нов подмет се јавува во овој дискурс како негов корелативен елемент. Она што се случува потем е превреднување на целото минато од новата подметна позиција и на одреден начин структурата на минатото и наметнатата стркура на сегашноста се придвижуваат за взаемно да се врамнотежат. Описот на себеси и личната историја исто така соодветно се придвижуваат и видоизменувааат. Она што го природно го чувствуваме за непроменливо, оваа свест која во мигов чита, е индиректен производ на историјата на промени кои не се подложни на сеќавање, бидејќи сеќавањето е исто така миговно дело на функцијата која ги организира тие промени.

Секој миг во сеќавањето е зафатен спомен, кој обликува одреден регион на раслоеното минато. Секој слој на минатото го содржи сето минато како холограф, со тоа што степенот на контракција е различен. Делез ги нарекува овие слоеви “региони на Битието” и заедно со Бергсон, тврдат дека овие региони, овие слоеви на минатото, се коегзистентни и сите се повторуваат меѓусебно. Идејата за коегзистентноста на сите минати моменти на унивокален начин, буквално - современоста, или сегашноста на минатото, неговото постојано делување во невидливите области на несвесното, се темелни црти на човековата свест и делувањето на умот. ѓЦелото наше минато се одигрува, започнува пак, се повторува, истовремено, на сите нивоа кои ги сочинува.”

Историјата како идеологија

Личната историја (самоописот) е говорниот аспект на дискурсот кој го овозможува постењето на подметната позиција. Личната историја и подметот не можат да постојат едно без друго, туку се создаваат како појавни својства на единствено плато. Откако овие две ќе се постават како видливи компоненти на истото плато, историјата отвора приказна за времепросторен дискурс, каде избрани “реални” елементи се интерпретираат од перспективата на подметната позиција. Кога историското поле е поставено, подметот може да сочини смисла и може да биде дел од нечија смисла и историја. Подметот си обезбедува врска со световите со кои е во комункација со тоа што го сочинува својот свет да биде компатибилен со нив. Интерпретативната функција е фундаментална за процесот на создавање и одржување на дискурсот на личната историја и појавата на подметот. Дискурсот на личната историја мора постојано да се пресоздава, за подметот да има чувство на континуирано постоење. Личната историја не може да постои вон сетилен облик; & треба постојано отелотворување, потпора и доказ, за да обезбеди континуитет. Таа му овозможува на подметот да каже “јас” и да биде именуван од страна на другите како “ти” и “ние”. Континуитетот е предуслов за сеќавањето, а сеќавањето е предуслов за пре-познавање и спознание. Со други зборови, диксурсот на личната историја е она што на подметот-субјект му овозможува да спознава - субјектот може да препозава другост и другоста може да го препознава субјектот. Преку овој дискурс подметот-субјект може да сочини ментално поле во кое постојат други и ова му дава основа на чувството на “вистинска” комуникација и постоење. Да се разбира и да се бидува разбиран; да се чувствува дека човекот е и дека некој и нешто друго воопшто постои. Без интерпретативната функција, без личната историја, колку и случајни да се, овие основи црти на човечност не би постоеле. Но убедувањето дека оваа комуникација е стварна е суштински идеолошка.

Пол де Ман пишува: “матрицата на нечие минато и идно постоење е во согласност со времепросторните шеми кои им припаѓаат на фикционални нарации, а не на светот... Она што го нарекуваме идеологија е токму помешување на лингвистичкото со природната стварност.” Идоелогијата и историјата се светогледи кои се сочинуваат и одржуваат со интерпретација. Ако ги поврземе овие два поима, можат да ни понудат подобар увид во она што сега го анализираме. Личната историја ја дефинира идеологијата во која субјектот е подметнат. Спред Алтузер, категоријата на субјектот е една основна “очигледност” дека “јас сум” и “ти си” - “очигледно е дека сме подметнати/потчинети/субјекти (во истата идеологија)” Леснотијата на ова договорено препознавање го појаснува ефектот на сите човекови идеологии или прикажувања, чии сме сите поданици и подмети . Друга црта на идеологијата е тоа што подметите на идеолгијата, а тоа според Алтузер сме сите без исклучок, по дефинициа веруваме дека не сме идеологични. С# додека постои само-интерпретација, објаснување, оправдување, лична историја, смисла и интерес за препознавање, постои и идеологија. Степенот на убедување во стварноста на еден личен само-опис и лична историја го одредува степенот на зафатеност во идеологија и мерата на оддалеченост од Стварното.

Фуко го дефинира дискурсот како збир на практики кои се потчинуваат на одредени правила. Околку секој објект или тема (објектот разложен во временски след може да се види како тема на развој и опаѓање, или, ако се одземе временската димензија, како еден апстрактен настан, во терминологијата на Делез) постои множество преплетени дискурси. Дискурсите не се појавуваат бидејќи објектот или темата се родиле, туку обратно: на место на конвергенција на сродни но не и идентични дискурснивни правила се јавува одреден објект или тема. Објектот или темата се тенденција на конвергенцијата да се изрази сама себе. Исто како во квантната физика, обејктите се производ на мрежна конвергенција, односно можат да се појават само во јазлите на потенцијални споеви. Овде објектот е актуелизација, второстепен прозивод на ограничено множество на конективни тенденции. Објектот/тема и дискурсот настануваат заедно како производ на дикурсивните правила. Единството на дискурсот изразено во објект/тема е играта на правилата кои го озможуваат неговото појавување во одреден временски период; “би било тоа играта на правилата што ги дефинира трансформациите на овие објекти, нивнниот не-идентитет (нивната не-идентичност) низ времето, пробивот во нив создаден, внатрешниот дисконтинуитет кој ја сопира нивната трајност.”

Обично имаме тенденција да размислуваме дека објектите постојат пред с# друго да постои, дека “се тука” и дека, доколку воопшто постојат некакви дискурси, мора да се создаваат после и околу објектот. Не е така во светогледот на Фуко : објектите можат да се појават единствено кога дискурсот тоа го овозможува, дискурсот како практика на правила. Овие правила, покрај дозволата што може а што не може да се појави, ги дефинираат и правилата на спојување помеѓу објектите, темите и настаните, и единствено во рамки на една високо комплексна група на односи може да се појави нешто како објект, тема, настан - или поединец. Овие односи не се видливи во објектот. Тие не формираат никаква подложна структура на видливоста на објектот, туку ја опишуваат можноста на неговата појавност.

Дискурсот, според Фуко, може да функционира с# додека е апсолутно надреден и затоа се крие зад она што се подразбира само по себе, т.е. невозможно е да се фати на дело додека се набљудува одвнатре. Подметот формиран внатре во дискурсот не може да го забележи или да се посомнева во дискурсот. Самиот дискурс ги прави правилата за тоа какви прашања подметот може да формулира. Сепак, да имаме на ум дека подметот не е целото човечко суштество, туку дека се работи за една пополнета подметна позиција во одреден дискурсивен контекст. Субјективитетот на поединецот е сочинет од асемблаж на вакви позиции, но и нив човечкото битие, кое е поопфатна категорија од својот субјектитвитет, ги надминува. Така, прагматичен начин да му се пристапи на дискурсот е да се испитува кои можни подметни позиции ги назначува, каков вид на субјекти дозволува и во рамки на кои правила на конективитет дозволува комуникација. Друго интересно прашање е: кои прашања поединецот не може да ги постави за да населува еден дискурс?

Очигледноста на подметната позиција може да се пробие и промени со десубјектификација на поединецот.Сепак, ова не е идеолошка борба која води кон уште една сонувана и илузорна слобода - се работи за постојана потрага и стратешки напор на десубјектификација. Ова е процесот на настанување на Делез. Секое движење на десубјектификација може да го спои поединецот со поголем (посложен и поопфатен) дискурс, чија понуда на можности дозволува повеќе разноликост и флексибилност и едновремено вклучува поголем број помали (поедноставни и позатворени) дискурси. Овие движења на десубјектификација неизбежно подразбира трансформација на субјектот во однос на основните убедувања во сопственото постоење, каде убедувањето се гледа како страничен продукт на интерпретативната функција со помош на која го осмислуваме нашето место во дискурсот и ја започнуваме конструкцијата на субјективноста. Процесот, или великиот потфат на десубјектификација не води кон слобода, како што припадноста кон одреден дискурс не е затвореништво. Во прашање се мерата и квалитетот на едното и другото: колку и каква слобода и колку и какво затовреништво подразбира населувањето на еден дискурс. Десубјектификацијата води кон населување на друг дискурс, со поинаква мера и вид на слобода и затвореништво.

Еден хуманистички-условен човек веднаш би помислил дека сонуваната слобода значи неприпадност кон ниеден дискурс, но ова е невозможно, бидејќи ако нема дискурс, нема ни кој да го населува, односно нема кој да биде слободен. Слободата е илузија на затвореникот на дискурсот кој сеуште не нашол практична стратегија на самопромена и сеуште смета дека треба да се бори против идеологиите, страничните продукти на дискурсот.  Еден номад, човекот на Делез кој е зафатен во постојан процес на десубјектификација, ја согледува корисноста на дискурсот и ги користи токовите кои тој ги овозможува; с# со цел да ги изнајде прекините и дисконтинуитетот на дикурсот, за низ нив да пробие во друга дискурсивна сфера.

Дискурсите се бесценети. Аксиоматските закони на дискурсот се облици на континуитет: овие ја овозможуваат организацијата. Континутитет е суштински темел на секој свет. Секој облик на лична историја се простира преку серија на посвоени континуитети. За да се истражи целокупното богатство на можности кои еден дискурс ги овозможува, за да се сочини стратегија на изнаоѓање континуитети и дисконтинуитети, за да се најде патот вон, нужно е да се почитува и користи дискурсот. Секогаш кога субјектот се ослободува од континуитетот на еден само-опис, лична историја и светоглед, се формира продор низ кој поединецот може да замине, но и да го ослободи стариот дискурс од сопствената тежина. ‘Откако овие непосредни форми на континутитет се сопираат, целото поле се ослободува.” Но како да се препознае продорот и како да се препознае идеологијата која е подлошка на природниот свет. И чуму воопшто би се правело тоа?

Сеќавањето и битието се дискурсивни формации. Не се создадени од објекти и теми, туку од правила на појавност и конективитет, чиј израз се објектите/теми. Искуствениот материјал на метафорично претставување на стварноста е случаен; дискурсивните правила се она што ја создава, избира и менува содржината на сеќавањата. Правилата го менуваат материјалот ко ги изразува. Една последица е дека дискурсивните правила на сеќавањето и битието го создаваат нашето искуство на сами себе и на другите; ја дефинираат нашата лична историја, минатото, сегашноста, чувството за себе, можните сфаќања на Другоста и целокупната способност за интеракција. “Јас” е (сум) директен продукт на интеракцијата на сеќавањето и се менува како што сеќавањето се менува, со тоа што минатото, она што толку сигурно и очигледно го знаеме за непобитно како историски факт е исто толку случајно и  променливо. Она што го нарекуваме “наш живот” е еден поглед фрлен врз индивидуалното множество на “јас”-и и истории кои се проектираат врз една, исто случајна, соновна иднина.

Сфаќањето на дискурсот на Фуко може да н# одведе до дефиниција на субјектот како сингуларна манифестациона точка на дискурсот, додека дискурсот можеме да го именуваме како практика на одреден збир на правила. На кратко, можеме да се потсетиме уште еднаш на пост-структуралистичките тврдења: дискурсивните правила го условуваат појавувањето на објектите и ги регулираат нивните врски. Овие правила исто така одредуваат што може да се перцепира, во каков поредок перцепираното може да се складира во сеќавањето, во рамки на кои односи и распоред на својства може да се распредели и кои можни интепретации, значења и смисли можат да им се доделат на воспоставните односи. Оваа анализа сега може да ги спои филозофијата и системката терапија преку функцијата на дискурсивно мапирање на човековата мисла.

Белешки:

 

 

 

 

 

 

 

 

Леви-Страус: “Така митот и музичкото дело се како диригенти на еден оркестар, чија публика станува тивок изведувач...” Дијалогот како изведба на митот и музиката.

 

 

 

Ибид. “… игра базирана на основа на фундаментална неподвижност и безбедна сигурност, која самата е надвор од досегот на играта. и на основа на оваа сигурност мачнината (од бидување фатен од играта, ко да постои ризик играта да го зароби) може да се совлада.”

 

Бackground graphics developped by